روابط عاطفیروانکاوی

روانکاوی عشق

روانکاوی عشق

ازنظر روانکاوی عشق در ابتدا با مکیدن سینه‌مادر در ذهن نوزاد شکل‌می‌گیرد. هنگامی‌که نوزاد اولین بار سینه مادر را می‌مکد و شیر وارد دهان او می‌شود برای اولین‌بار لذت جدیدی را تجربه می‌کند که تا ساعتی پیش از حضور این لذت بی‌خبر بود و این اولین لذت دنیوی است که بعد از خروج از رحم تجربه‌می‌کند و همین لذت اولیه مفهوم دوست‌داشتن و عشق را در ذهن نوزاد شکل‌می‌دهد و سبب‌می‌شود نوزاد منبع این لذت بی‌نظیر را به‌عنوان معشوق برگزیند و بدین‌ترتیب به مادرش احساس عشق و وابستگی پیدامی‌کند و درواقع چون این مفهوم با خوردن یا به‌عبارتی مکیدن و ازطریق لب آغاز شده معمول‌ترین روش‌ها برای بیان احساسات عاشقانه دهانی است. درنتیجه صفاتی از قبیل شیرین یا جملاتی از قبیل بخورمت ریشه در همان لذت دهانی اولیه دارد یا تعاریف بیشماری که از لب و دهان معشوق می‌شود یادآور همان تجربه اولیه عشق از طریق لب و دهان است.

عشق در ادبیات و هنر

شاید بی‌دلیل نیست که در سراسر ادبیات و هنر نقش لب و دهان بسیار پر رنگ است و هیچ شاعر بزرگی نیست که از لبان معشوق قصیده‌سرایی نکرده باشد شعرهایی از قبیل:

تشبیه دهانت نتوان کرد به غنچه

هرگز نبود غنچه بدین تنگ دهانی

و یا

چون نگارین خط تهذیب به دیباچه‌ی قرآن

ای لبت آیه‌ی رحمت دهنت نقطه‌ی ایمان

همه یادآور همان جایگاه بی‌نظیر لب در شناخت اولین لذت و یا همان اولین تجربه ابتدایی کشف عشق است. و درنتیجه اکنون می‌توانیم بفهمیم که چرا بوسه جایگاهی بدین والایی در ابراز عشق دارد. زیرا عمل بوسیدن و مکیدن لب‌های معشوق یادآور اولین تجربه شناخت عشق از طریق مکیدن سینه مادر است و بدین ترتیب است که رد پای بوسه را در تمامی لحظات عاشقانه می‌بینیم و دوباره می‌توان نقش بوسه را در هنر و ادبیات به سادگی فهمید، شعرهایی چون:

بوسه‌ای زان دهن تنگ بده یا بفروش

کاین متاعی است که بخشند و بها نیز کنند

و یا

بوسیدن لب یار، اوّل ز دست مگذار

کاخر ملول گردی از دست و لب گزیدن

و هزاران بیت شعر دیگر در ادبیات فارسی و دیگر ادبیات جهانی حکایت از این ماجرا دارد.

اولین تجربه اضطراب

همانگونه که نوزاد بدین شکل برای اولین بار با مفهوم عشق و معشوق آشنا می‌شود. هنگامی که مادر او را از خود جدا می‌کند و نوزاد از منبع عشق و معشوق اولین خود دور می‌افتد اولین تجربه و اضطراب را نیز پیدا می‌کند، زیرا آن منبع عشق و لذت دیگر در دسترسش نیست و این ریشه در غم و اندوه و اضطراب و نگرانی جدایی از معشوق دارد و به این دلیل است که بشر با جدایی از یار دچار غم و اندوه می‌شود و در اضطراب ناشی از دوری غرق شده و هجر را تجربه می‌کند.

این فراق و ماتم بازتاب همان جدایی از منبع عشق اولیه در ناخودآگاه فرد است و یادآور جدایی از مادر در دوران طفولیت و به همین سبب است که با رفتن یار عاشق ناتوان و بی‌قرار می‌شود و این بیقراری و ناتوانی با غم‌ها و اندوه‌های دیگر زندگی متفاوت است، زیرا فرد احساس ناتوانی و ضعف مفرط دارد و گویی هیچ قدرتی و یا هیچ راهکاری برای جدا شدن از این غم ندارد به جز اشک ریختن و التماس کردن و این به این علت است که در ناخودآگاه به یاد جدا شدن خود از آغوش مادر در دوران طفولیت می‌افتد و ضعف و ناتوانی موجود در وی همان ضعف و ناتوانی دوران نوزادی است که زمانی تجربه کرده است.

زیرا در آن زمان به عنوان یک نوزاد وقتی مادر به عنوان معشوق اولیه از وی جدا می‌شد او به حکم نوزاد بودنش هیچ توانی در بازگرداندن معشوق و هیچ راهی به جز گریه و التماس نداشت و در نتیجه ناخودآگاه انسان در هنگام جدایی همان مکانیزم التماس و گریه کودکی را تکرار می‌کند، زیرا در ناخودآگاه به یاد دارد که این مکانیزم باعث بازگشت مادر وصال مجدد معشوق شده است و در نتیجه بعدها همواره از این مکانیزم در هنگام جدایی استفاده می‌کند و دوباره این جدایی و مکانیزم روانی و شیوه پاسخ به آن، دست‌آویز هنر جهانی شده است و اشعاری بی‌شمار در این باب گفته شده است. اشعاری از قبیل:

بگذار تا بگریم چون ابر در بهاران

کز سنگ ناله خیزد روز وداع یاران

معشوق دارای صاحبی است

عشق به این ترتیب در ذهن انسان شکل می‌گیرد و آهسته آهسته نوزاد با مطلع شدن از رابطه مادر و پدر متوجه می‌شود که معشوق صاحب دیگری به جز من دارد و این سرآغاز ایجاد دو تفکر در ذهن انسان است. اول آنکه معشوق باید صاحب داشته باشد، زیرا اولین معشوقی که من در این دنیا با آن آشنا شدم صاحبی دارد و این اندیشه دست مایه دو رفتار در روابط آینده می‌شود، یکی تلاش برای تصاحب معشوق و دیگری جنگ با رقیب بر سر معشوق، تلاش و جنگی که اولین بار در کودکی برای تصاحب مادر با پدر شده است و به همین دلیل است که جنگ با رقیب همواره در ناخودآگاه غمگین و اضطراب‌آور است زیرا یادآور شکست اولیه در تصاحب معشوق و مادر است.

همه شب نهاده ام سر چو سگان بر آستانت

که رقیب در نیاید به بهانه گدائی

بی‌وفایی مطلق معشوق

تفکر دومی که در ذهن انسان شکل می‌گیرد، تفکر بی‌وفایی مطلق معشوق است. زیرا به یاد دارد مادر با انتخاب پدر بی‌وفایی خود را به من نشان داده است. در حقیقت اولین عشق انسان، بی‌وفا از آب در آمده است. و بدین دلیل رفتارهای کنترل‌گرایانه یا شک و ترس دائمی ازدست دادن عشق و بی‌وفایی معشوق در انسان پدیدار می‌شود. شاید به همین دلیل است که بی‌وفایی یکی دیگر از موضوعات مهم ادبیات است اشعاری از قبیل:

یار با ما بی‌وفایی می‌کند

بی‌گناه از من جدایی می‌کند

سعدی شیرین سخن در راه عشق

از لبش بوسه گدایی می‌کند

یادآور همین پدیده است. در این میان که تصویر عشق و معشوق در ذهن انسان شکل می‌گیرد، انسان متوجه می‌شود که من تنها یک مادر دارم و در نتیجه تفکر یگانگی عشق در انسان شکل می‌گیرد و انسان به این نتیجه می‌رسد که عشق تنها یک بار در زندگی اتفاق می‌افتد و تنها یک معشوق حقیقی برای من وجود دارد و به همین دلیل تمام عمر به دنبال یافتن همان معشوق حقیقی و یگانه می‌گردد.

در این میان بی‌وفایی معشوق اول و در دسترس نبودن همیشگی مادر به دلیل وجود رقیبی قدرتمند این تصور را در کودک به وجود می‌آورد که ناقص و ناکامل است و به همین دلیل است که معشوق او را انتخاب نکرده است و در نتیجه در آینده و در هنگام جستجو برای عشق، در واقع به دنبال تصویر ایده‌آل خود در فرد دیگری می‌باشد و در نهایت خود کامل شده و بی‌نقص را پیدا می‌کند.

معشوق واقعی: خود ایده‌آل شما

بدین‌ترتیب معشوق واقعی و کسی‌که شما به آن احساس عشق و علاقه دارید درواقع همان خود ایده‌آل و کامل شماست. که درون فرد دیگری پیدا کرده‌اید. البته این تجربه برای تعداد کمی از انسان‌ها رخ می‌دهد که بتوانند خود ایده‌آل‌شان را در بیرون خویش پیدا کنند. حال که نحوه پدیدار شدن عشق را از منظر روانکاوی بررسی کردیم و در واقع تفاوت پانیز و پانیذ را فهمیدیم بهتر است به این نکته بپردازیم که بهترین راه از نظر روانکاوی برای نگهداشتن پانیز و یا همان عشق یگانه چیست؛ زیرا همان طور که متوجه شدیم نه تنها عشق همانند مادر یکبار پدیدار می‌شود بلکه همگان هم شانس تجربه یافتن آن واحد یگانه را ندارند.

پس چنانچه آنقدر خوشبختیم که جزو آن معدود افراد باشیم باید بتوانیم این تجربه را پاسداری و حراست نیز بکنیم. از نظر روانکاوی هیچکدام از رفتارهای روزمره که در فیلم‌ها و داستان‌های امروزی به عنوان راهکارهای حفظ و نگهداری عشق ارائه می‌شود چیزی به جز تبلیغات بی‌بنیان و اشتباه نیست. کارهایی از قبیل کادو خریدن، گل‌خریدن یا هرشکل دیگری از ابراز احساسات توان حفظ عشق پس از یافتنش را ندارد.

تنها راه ماندگاری عشق در زندگیتان حل کردن تعارضات به جا مانده در دوران کودکیتان است. تاوقتی عقده‌ها، سرکوب‌ها و روابط ناسالم شکل‌گرفته بین شما با والدینتان حل‌نشده، توانایی ابراز دائمی عشق و نگهداری آن‌را نخواهیدداشت.

امروزه در تمامی رویکردهای روانشناسی و در همه تئوری‌ها به نقش پررنگ والدین در شکل‌گیری مفهوم عشق و نحوه ابراز آن توسط انسان به ویژه نقش مادر و شیوه ارتباطی او با کودک اذعان شده است. به‌یاد داشته باشید چنانچه عشق را یافته‌اید یا در انتظارش هستید، درصدد حل تعارضات درونی ناخودآگاه خود باشید. تا این تعارضات مانع خوشبختی شما نشود، همانا که عشق اصطرلاب اسرار خداست.

برای امتیاز به این نوشته کلیک کنید!
[کل: 9 میانگین: 4.1]

نوشته های مشابه

6 دیدگاه

  1. سلام دکتر عزیز .
    من با دختری اشنا شدم که بعد از چند روز من عاشق شدم
    و واقعا با حضورش خانواده مون رو شاد و خوشحال کرد
    همچی به نحوه احصنت بود ولی خیلی یهویی به من گفت
    نمیتونم و نمیخوام. و میخواد تنها باشه من وقعا حال خوبی ندارم . گفت زمان بده کمی تنها باشم
    چه باید بکنم بدونه اون میمیرم

  2. سلام دکتر،مدت سه ماه هست که بااقایی اشناشدم ورابطه خوبی باهم داریم وقصدمون جدی بوده بااینکه فاصلمون کمی دوره امابه توافق رسیدیم وباهم رابطه ارومی داریم،به خاطرشرایط اخیراتوکارشون دچارمشکل مالی شدن چون مستقل هستند اگراضافه کاری نرن خیلی بهشون فشارمیادتوی این ماه اخیربخاطرکرونامشکل مالی شدید پیداکردن وحالشون خیلی بده طوری که ارتباطمون قطع شده ومن هرزگاهی بهشون مسیج میدم وواقعاحال روحی خوبی ندارن من کاملادرکشون کردم ودوهفته هست که گذاشتم توغارتنهایی باشه بدون اینکه دخالت کنم امامیترسم که مدت این تنهایی زیادبشه وبه رابطه لطمه بزنه ایشون اصلاتمایل به حرف زدن ندارن وخیلی درگیری فکری دارند،ازتون میخوام بهم کمک کنیدکه چکاری انجام بدم توی این مدتی که فشارسختی روتحمل میکنه ونمیخوادکه ارتباط داشته باشیم احساس خلاوپوچی داره امامن دوسش دارم وهمنطورایشون وبرای همین دوست داشتن هست که درکش میکنم وصبرمیکنم اماتاکی این وضعیت رومیشه تحمل کرد والان نسبت به حال وروز ایشون چه کاری درسته؟

    1. ایشان استرس مالی زیادی دارن و حتی اگر این شرایط درست بشود ممکن است با شرایط دیگری دچار استرس بشوند. از این موضوع آگاه باشید. موضوع ان است که شرایط مالی ایشان هنوز تغییری نکرده است تا حال او خوب بشود. شاید ایشان فکر می کند در این شرایط امکان ازدواج ندارد پس ادامه رابطه نیز بی معنی است. بنابراین از نظر او اول باید شرایط مالی درست شود تا دوباره به رابطه برگردد. اجازه بدهید کمی خود را با شرایط جدید تطبیق بدهد. شما فقط بدون انتقاد کردن از او هر از گاهی جویای حالش شوید و بگویید اگر کمتر سرغش را می گیرد برای ان است که حالش مساعد شود وگرنه ترجیح شما ان است که مانند قبل هر روز در ارتباط باشید

  3. سلام اقای دکتر
    وقت بخیر
    دکتر چطور میتونم خاطرات بد گذشته رو از ذهنم پاک کنم؟حدود یک سال پیش نامزد کردم و بعد چندماه به دلایلی نامزدیم بهم خورد!خیلی قلبم به درد اومد!خیلی روحم آزرده شد!الان که یکسال داره میشه،هنوز خاطراتی که با نامزدم داشتم بیادم میاد و خیلی اذیت میشمو گاهی اشک میریزم!
    کمکم کنید ،بهم بگید چطور از ذهنم پاکشون کنم که دیگه بیادم نیان!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا