اختلال شخصیت وسواسی: علل، علائم و درمان

اختلال شخصیت وسواسی (Obsessive-Compulsive Personality Disorder یا OCPD) یکی از اختلالات شخصیتی است که به طور گسترده در جامعه نادیده گرفته می‌شود. برخلاف اختلال وسواس فکری-عملی (OCD)، که معمولاً با رفتارهای تکراری و اجبارهای مشخص همراه است، OCPD به ویژگی‌هایی از شخصیت اشاره دارد که با کمال‌گرایی، نیاز شدید به کنترل، نظم و ترتیب و نگرانی درباره جزئیات کوچک مشخص می‌شود. افراد مبتلا به این اختلال معمولاً خود را تحت فشار قرار می‌دهند تا معیارهای بالایی برای عملکرد و دقت داشته باشند و از اشتباهات و شکست‌ها می‌ترسند.

موضوع	توضیح
تعریف کلی OCPD	یک اختلال شخصیتی است که با کمال‌گرایی افراطی، نیاز شدید به کنترل، نظم زیاد و توجه به جزئیات مشخص می‌شود. افراد دارای این اختلال به‌طور وسواس‌گونه‌ای به معیارهای بالا پایبندند و از اشتباه و شکست به‌شدت می‌ترسند.
تفاوت OCPD و OCD	OCD (وسواس فکری-عملی) اختلال اضطرابی است و شامل رفتارهای اجباری برای جلوگیری از رویدادهای ناگوار می‌شود؛ درحالی‌که OCPD (اختلال شخصیت وسواسی) یک الگوی شخصیتی ثابت است که فرد برای کسب کمال و کنترل به آن پایبند است و معمولاً افراد مبتلا به آن انگیزه چندانی برای درمان ندارند.
علائم اصلی OCPD	کمال‌گرایی افراطی، نیاز شدید به کنترل، دشواری در روابط اجتماعی، سخت‌گیری مالی، تبعیت سخت از قوانین، ناتوانی در تکمیل کارها به دلیل توجه به جزئیات بیش از حد
دلایل ایجاد OCPD	دلایل قطعی مشخص نیست، اما معمولاً والدین کنترل‌گر، سرد و تنبیه‌گر، عامل ژنتیک و همچنین فرهنگ و ادیان سختگیر در ایجاد آن نقش دارند.
روش‌های درمانی	درمان شناختی-رفتاری (CBT)، گفتگودرمانی (شناخت‌درمانی و درمان گروهی)، درمان فردی و دارودرمانی (برای کنترل اضطراب و افسردگی ناشی از اختلال)
روش‌های مقابله	مدیریت استرس، پذیرش عدم کمال و نواقص، بهبود مهارت‌های ارتباطی و اجتماعی
میزان شیوع	حدود ۲ تا ۷ درصد از جامعه، در مردان دو برابر زنان شایع است؛ معمولاً در بزرگسالی تشخیص داده می‌شود.
ویژگی‌های روابط اجتماعی افراد مبتلا	تمایل به تحمیل استانداردهای خود بر دیگران، مشکل در ابراز احساسات، ارتباط جدی و رسمی، دیدگاه سیاه‌وسفید نسبت به همه چیز و سخت‌گیری زیاد در جزئیات که زندگی با آنها را دشوار می‌کند.
چهره‌های مشهور مبتلا به OCPD	لئوناردو دی‌کاپریو، جسیکا آلبا، جاستین تیمبرلیک، دیوید بکهام، پنه‌لوپه کروز، آلبرت انیشتین، کیتی پری، استیو جابز
عوارض مرتبط	افزایش احتمال ابتلا به اضطراب و افسردگی به دلیل استرس زیاد ناشی از کمال‌گرایی و نیاز به کنترل

1. تفاوت اختلال شخصیت وسواسی اجباری با وسواس فکری و عملی

شخصیت عبارتست از الگوهای رفتاری مشخص و ثابت که به‌واسطه آن فرد دنیا، دیگران و خودش را از آن طریق درک‌کرده و ارتباط برقرار می‌کند. اختلال‌های شخصیت از جمله اختلال شخصیت وسواسی اجباری الگوهای سخت، غیرقابل انعطاف و ناسازگاری‌اند که باعث ایجاد مشکل در روابط اجتماعی و کارکردهای فرد و همچنین استرس می‌شوند. این الگوها بر همه جنبه‌های زندگی تاثیر می‌گذارند و با انتظارات فرهنگی دیگران به‌شدت متفاوتند.

به‌جهت شباهت اسمی، اکثر افراد تمایزی بین اختلال شخصیت وسواسی اجباری با وسواس فکری عملی قائل نمی‌باشند. درحالیکه وسواس، یک اختلال اضطرابی‌ست ولی شخصیت وسواسی یک اختلال شخصیت است. بعضی افراد دچار اختلال شخصیت، وسواس هم دارند؛ ولکن لزوماً دچار وسواس نیستند. تفاوت‌هایشان را می‌توان اینگونه برشمرد:

1. شدت نشانه‌ها و علائم وسواس طی زمان تغییر می‌کند، درحالیکه نشانه‌ها و علائم اختلال شخصیت ثابت‌اند.
2. وسواس به‌راحتی قابل‌تشخیص است، اما اختلال شخصیت به‌راحتی تشخیص داده نمی‌شود و تنها پس از توضیحات فرد می‌توان به‌وجود چنین اختلالی پی‌برد.
3. انگیزه فرد وسواسی برای رفتارهای اجباری، جلوگیری از وقوع فاجعه یا اتفاق ناگوار است که تصور می‌کنند درصورت عدم انجام رفتار اجباری، پیش خواهد آمد؛ درحالیکه انگیزه فرد دچار اختلال شخصیت وسواسی اجباری، کامل‌بودن و عملکرد عالی‌ست.
4. دلیل فرد وسواسی برای مراجعه به دکتر، رنج و آزاریست که می‌بیند. آنها انگیزه زیادی برای رهایی از تنش‌ها و استرس‌هایشان دارند. ولکن دلیل مراجعه فرد دچار اختلال شخصیت وسواسی، آزاریست که دیگران از رفتارهایش می‌بینند. به‌همین دلیل این افراد انگیزه چندانی برای درمان ندارند. آنها مشکلات ارتباطی زیادی به‌خاطر ویژگی‌های شخصیتی‌شان با دوستان و خانواده دارند.
5. فرد دچار اختلال شخصیت وسواسی اجباری منظم، خسیس، دقیق در امور جزیی و پرتلاش است، ولکن فرد وسواسی لزوماً این ویژگی‌ها را ندارد.
6. افراد وسواسی به‌خاطر وسواس‌هایشان احساس پریشانی می‌کنند و می‌خواهند هرچه سریعتر از آنها رها شوند، ولکن فرد دچار اختلال شخصیت وسواسی اجباری رفتارهایش را هدفمند، مفید و باعث پیشرفت می‌داند.

2. علائم اختلال شخصیت وسواسی

اختلال شخصیت وسواسی می‌تواند با مجموعه‌ای از علائم مختلف همراه باشد. این علائم معمولاً در طی زمان شدت می‌یابند و تأثیر زیادی بر زندگی فرد می‌گذارند. برخی از علائم رایج این اختلال شامل موارد زیر است:

2.1. کمال‌گرایی

افراد مبتلا به OCPD تمایل دارند که به کمال‌گرایی افراطی پایبند باشند. آن‌ها ممکن است نسبت به جزئیات بسیار حساس باشند و از هرگونه اشتباه یا نقص دوری کنند. این کمال‌گرایی می‌تواند به نوعی اضطراب و استرس منجر شود و فرد را از انجام کارهای معمولی بازدارد.

2.2. نیاز شدید به کنترل

این افراد معمولاً نیاز دارند که تمامی جوانب زندگی‌شان را کنترل کنند. آن‌ها ممکن است دیگران را تحت فشار قرار دهند تا کارها را طبق استانداردهای خود انجام دهند. این نیاز به کنترل می‌تواند در محیط کار، خانه و حتی در روابط اجتماعی به مشکلاتی منجر شود.

2.3. دشواری در برقراری روابط اجتماعی

افراد مبتلا به OCPD به‌دلیل نیاز به نظم و دقت، ممکن است در برقراری روابط اجتماعی با مشکلاتی مواجه شوند. آن‌ها ممکن است دیگران را به‌خاطر بی‌نظمی یا عدم دقت در انجام کارها سرزنش کنند و از برقراری ارتباط راحت با دیگران اجتناب کنند.

2.4. سخت‌گیری در مسائل مالی

افراد مبتلا به اختلال شخصیت وسواسی ممکن است نسبت به پول و مسائل مالی بسیار حساس و سختگیر باشند. این افراد تمایل دارند تا در ذخیره پول و منابع مالی دقت زیادی داشته باشند و به شدت از هر نوع هزینه اضافی اجتناب کنند.

2.5. سخت‌گیری در پذیرش قوانین و مقررات

افراد مبتلا به OCPD تمایل دارند که تمامی قوانین و مقررات را دقیقاً رعایت کنند. حتی اگر این قوانین منطقی یا ضروری نباشند، آن‌ها ممکن است از تغییرات یا انعطاف‌پذیری در شرایط خودداری کنند.

2.6. مشکلات در انجام کارها به دلیل کمال‌گرایی

افراد مبتلا به OCPD ممکن است به دلیل کمال‌گرایی افراطی قادر به تکمیل کارها نباشند. به‌عنوان مثال، ممکن است به مدت طولانی در حال اصلاح جزئیات یک پروژه باشند و نتوانند به موقع آن را تمام کنند.

از شخصیت‌های مشهوری که به این اختلال دچارند می‌توان به‌موارد زیر اشاره کرد:

1. لئوناردو دی کاپریو
2. جسیکا البا
3. جاستین تیمبرلیگ
4. دیوید بکهام
5. پنه لوپه کروز
6. البرت انیشتین
7. کیتی پری
8. استیو جابز

3. دلیل ایجاد اختلال شخصیت وسواسی اجباری چیست؟

به‌طور قطعی نمی‌توان دلیلی را برای اختلال شخصیت وسواسی اجباری ذکر کرد، ولکن تئوری‌هایی را در این زمینه مطرح می‌کنند از جمله:

1. افراد دچار این اختلال دارای والدین بی‌محبت و سرد و کنترلگر و به‌شدت محافظت‌کننده می‌باشند. (والد محافظت‌کننده به‌جهت نگرانی‌های درونی‌اش از کودک به‌شدت محافظت می‌کند و نباید آن را با محبت بدون‌شرط یکی دانست).
2. افراد دچار اختلال شخصیت وسواسی اجباری والدینی تنبیه‌گر داشته‌اند. این کودکان برای آنکه تنبیه نشوند یاد گرفته‌اند کامل، بدون نقص و مطیع باشند.
3. بعضی تئوری‌ها عامل ژنتیک را نیز موثر می‌دانند، ولی هنوز این موضوع کاملاً اثبات نشده است.
4. فرهنگ و دینی که شخص از آن پیروی می‌کند نیز نقش موثری ایفا می‌کند. فرهنگ‌ها و ادیانی که بسیار سختگیر و اقتدارگرند و تاکید زیادی روی کامل‌بودن دارند نیز در بروز این اختلال موثرند. بعضی ادیان کمالگرایی را مورد تشویق قرار می‌دهند.

 

4. درمان اختلال شخصیت وسواسی

درمان اختلال شخصیت وسواسی می‌تواند شامل ترکیبی از درمان‌های روان‌شناختی و دارویی باشد. این درمان‌ها به فرد کمک می‌کنند تا با علائم و مشکلات مرتبط با اختلال خود مقابله کند.

4.1. درمان‌های روان‌شناختی

• درمان شناختی-رفتاری (CBT): این درمان می‌تواند به فرد کمک کند تا باورهای اشتباه و تفکرات منفی خود را شناسایی کرده و آن‌ها را تغییر دهد. CBT به افراد مبتلا به OCPD کمک می‌کند تا از کمال‌گرایی افراطی و نیاز به کنترل رهایی یابند.

گفتگو درمانی، از جمله شناخت درمانی، درمان موثر اختلال شخصیت وسواسی اجباری می‌باشد. هیچ درمان دارویی برای اختلالات شخصیت موثر و مفید نمی‌باشد. زیرا اختلال شخصیت، الگو و سبک نگرش به‌خود، دیگران و دنیاست و از طریق دارو نمی‌توان آنها را تغییر داد. دارو تنها می‌تواند اثرات جانبی اختلالات شخصیت مانند اضطراب و افسردگی را کنترل کند.

چون افراد دچار اختلال شخصیت در جذب و فراگیری تغییرات جدید و به‌کارگیری آن در زندگی مشکل دارند و در برابر هر تغییری در الگوی فکریشان و نوع نگرش به‌دنیا مقاومت می‌ورزند، درمانشان به‌سختی و طولانی‌مدت است. بنابراین ابتدا باید ویژگی‌های این اختلال برای فرد توضیح داده شود. سپس از او خواسته شود نمونه‌های آن را در زندگی‌اش پیدا کند. درباره مزایا و معایب اختلال شخصیت وسواسی اجباری با مراجع گفتگو می‌شود. همچنین از مراجع خواسته می‌شود آسیب‌هایی‌که این اختلال به کار، روابط و دیگر حوزه‌های زندگی‌اش وارد آورده را برشمارد.

به بیمار کمک می‌شود احساسات مختلف را در خود هرچند اندک شناسایی کند. زیرا ازجمله مشکلات اختلال شخصیت وسواسی، نامانوسی با عواطف و عدم ابراز عاطفه می‌باشد. به او کمک می‌شود به‌جنبه‌های دیگر زندگی از جمله خانواده، تفریح و روابط بین‌فردی نیز توجه کند. برایشان وقت بگذارد و تمام زندگی‌اش را معطوف کار و پیشرفت نکند. او باید درک کند زندگی دارای جنبه‌های متنوعی است و فقط توجه به یک وجه باعث عدم‌هارمونی در فرد می‌شود. مانند آنکه سر کودک بزرگ شود، ولی دست‌ها و پاهای او همچنان رشدنیافته باقی بماند.

در درمان اختلال شخصیت وسواسی، شخص باید باور کند حق اشتباه کردن دارد. همچنین بداند او نیز مانند هر انسان دیگری نه تنها ممکن است، بلکه از جمله حقوق اوست که اشتباه کند. سپس، این حق را برای دیگران نیز قائل شود. او باید یاد بگیرد چگونه به‌جای آنکه از طریق کنترل‌کردن دیگران و اتفاقات، اضطرابش را کاهش دهد؛ مهارت‌های دیگری کسب کند تا اضطراب درونش را کم کند. او باید اعتماد کردن به‌دیگران را یاد بگیرد و مهارت تقسیم وظایف را تمرین کند. او باید درک کند اشتباه دیگران فاجعه درست نمی‌کند. و بهتر از آنست که از ترس ناقص انجام‌دادن امور، همه وظایف را خود عهده‌دار شود.

• درمان فردی: درمان فردی می‌تواند به فرد کمک کند تا مشکلات خود را شناسایی کرده و به‌طور مؤثرتر با استرس و اضطراب خود کنار بیاید.

• درمان گروهی: در این نوع درمان، افراد مبتلا به اختلال شخصیت وسواسی می‌توانند از تجربیات دیگران استفاده کنند و راه‌حل‌هایی برای مقابله با مشکلات مشابه پیدا کنند.

4.2 درمان دارویی

در برخی موارد، داروها ممکن است برای کنترل علائم اضطراب و افسردگی همراه با اختلال شخصیت وسواسی مفید باشند. داروهای ضدافسردگی، به‌ویژه مهارکننده‌های بازجذب سروتونین (SSRIs)، می‌توانند در کاهش علائم این اختلال کمک کنند.

5. راه‌های مقابله با اختلال شخصیت وسواسی

در کنار درمان‌های حرفه‌ای، برخی از روش‌های مقابله با اختلال شخصیت وسواسی می‌توانند به فرد کمک کنند تا زندگی خود را بهبود بخشد:

5.1. یادگیری مهارت‌های مدیریت استرس

مدیریت استرس می‌تواند به فرد مبتلا به OCPD کمک کند تا با فشارهای زندگی به‌طور سالم‌تری مقابله کند. از روش‌های آرمیدگی و ریلکسیشن می‌توان برای کاهش استرس و اضطراب استفاده کرد. زیرا اضطراب باعث تشدید ویژگی‌های شخصیتی در افراد دچار این اختلال می‌شود.

5.2. تمرکز بر پذیرش

پذیرش این‌که هیچ‌چیز کامل نیست و تلاش برای پذیرش نواقص می‌تواند به فرد کمک کند تا از کمال‌گرایی افراطی رهایی یابد.

5.3. تلاش برای بهبود روابط

افراد مبتلا به OCPD می‌توانند با یادگیری مهارت‌های ارتباطی بهتر، روابط خود را با دیگران بهبود بخشند.

6. میزان شیوع اختلال شخصیت وسواسی اجباری

تخمین زده می‌شود که حدود ۲ تا ۷ درصد از افراد جامعه به اختلال شخصیت وسواسی اجباری مبتلا هستند. درصد زیادی از افراد نیز با وجود آنکه نشانه‌ها و ویژگی‌های اختلال شخصیت وسواسی اجباری را بروز می‌دهند، ولی تشخیص اختلال شخصیت وسواسی اجباری نمی‌گیرند. مردان دو برابر زنان تشخیص اختلال شخصیت وسواسی اجباری دریافت می‌کنند. تشخیص این اختلال در بزرگسالی داده می‌شود و تشخیص این اختلال در نوجوانی و کودکی متداول نیست، زیرا شخصیت کودک و نوجوان هنوز قوام خود را نیافته است و امکان تغییر دارد. اما اگر این تشخیص در کودک یا نوجوان داده شود، باید این ویژگی‌ها حداقل تا یکسال در فرد پایدار بماند.

7. رابطه با افراد دچار اختلال شخصیت وسواسی اجباری

افراد دچار اختلال شخصیت وسواسی اجباری نیاز شدیدی به تحمیل استانداردهای خود به اطرافیانشان دارند و به‌همین دلیل اکثراً با خانواده و دوستان خود دچار مناقشه و تنش می‌شوند. رابطه آنها با مَراجع قدرتی که به آنها احترام می‌گذارند، همراه با احترام بوده و در قبال آنها بدون توجه به نتیجه‌ای که ممکن است به‌بار آورد، کاملاً مطیع هستند و در برابر مَراجع قدرتی که برای آنها احترام قائل نیستند، بسیار مقاومت و سرسختی به‌خرج می‌دهند.

افراد دچار اختلال شخصیت وسواسی اجباری در ابراز عواطف بسیار ضعیف هستند و ابراز عاطفه در آنها بسیار کنترل شده است و بیان احساسات در حضور دیگران برای آنها بسار سخت است. روابطشان با دیگران جدی و رسمی است و در موقعیت‌هایی که دیگران می‌خندند، خوشحال می‌شوند و ابراز احساسات می‌کنند، آنها شق و رق هستند.

زندگی با آنها دشوار است، زیرا برای فرد دچار این اختلال هیچ کار و رفتاری به اندازه کافی خوب و راضی کننده نیست. دقیق بودن بیش از حد آنها، استانداردهای سطح بالا، مشخص بودن راه و روش انجام هر کار در ذهن آنها و انعطاف‌ناپذیری حتی در باره امور جزئی، زندگی با آنها را بسیار سخت می‌کند. از نظر آنها، یا چیزی عالی است و یا اصلاً به‌درد نمی‌خورد. همه چیز سیاه یا سفید است. ذهن سیاه و سفید آنها باعث می‌شود باور داشته باشند که تنها یک روش برای انجام درست کارها وجود دارد و باقی روش‌ها کاملاً غلط است. به‌همین دلیل آنها در عقاید خود بسیار سرسخت، لجباز و سلطه‌جو هستند و این نوع تفکر در آنها باعث می‌شود روابطشان با دیگران همواره دچار مشکل شود.

آنها در ارتباط با دیگران تا زمانی که اطمینان نداشته باشند چیزی که می گویند درست و کامل است، از ترس قضاوت دیگران چیزی نمی‌گویند.

سوالات پرتکرار

1. آیا اختلال شخصیت وسواسی در کودکان نیز قابل شناسایی است؟
اختلال شخصیت وسواسی معمولاً در دوران بزرگسالی یا اوایل بزرگسالی شایع است، اما علائم اولیه آن ممکن است در دوران کودکی نمایان شود. اگر کودک به طور افراطی نسبت به نظم و دقت حساس باشد یا از تغییرات در شرایط و محیط‌های اجتماعی ناراحت شود، ممکن است نشان‌دهنده خطر ابتلا به این اختلال در آینده باشد.

2. آیا اختلال شخصیت وسواسی می‌تواند به مشکلات دیگری مانند اضطراب یا افسردگی منجر شود؟
بله، افراد مبتلا به اختلال شخصیت وسواسی معمولاً در معرض اضطراب و افسردگی قرار دارند. کمال‌گرایی و نیاز به کنترل می‌تواند منجر به استرس و فشار روانی شود که در نهایت ممکن است به اختلالات روانی دیگری مانند اضطراب و افسردگی منتهی شود.

منبع:

https://medlineplus.gov/ency/article/000942.htm?utm_source=chatgpt.com

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK597372/?utm_source=chatgpt.com