آزار جنسی در محل کار چیست ؟
آزار جنسی در محل کار (Sexual Harassment in the Workplace) به لحاظ قانونی هرگونه پیشنهاد یا رفتار جنسی ناخوشایند در کار است، که یک محیط کاری تهدیدآمیز، خصمانه یا تهاجمی را ایجاد میکند. رفتارهای آزار رسان یا مزاحمت جنسی، محدودهای از اقدامات، از تعابیر تجاوزکارانهی مکررِ یک متجاوز گرفته تا نشان دادن پورنوگرافی به منظور تعرض جنسی را در برمیگیرد.
آزار جنسی در محل کار موجب ناراحتی، تهدید یا ایجاد محیطی خصمانه برای کارمندان میشود. این رفتار ممکن است شامل کلمات، حرکات، تماس بدنی، یا درخواستهای جنسی باشد و از سوی همکاران، مدیران یا مشتریان صورت گیرد.
انواع آزار جنسی در محیط کار
آزار جنسی در محل کار میتواند اشکال مختلفی داشته باشد، از جمله:
-
آزار کلامی: نظرات، جوکها یا سوالات جنسی نامناسب
-
آزار غیرکلامی: حرکات یا نگاههای نامناسب
-
آزار فیزیکی: لمس یا برخورد ناخواسته
-
تهدید یا تطمیع: وعده ترفیع یا تهدید به اخراج در قبال پذیرش یا رد درخواستهای جنسی
آزار جنسی در محل کار بنوع دیگری نیز تقسیم بندی می شود:
نوع اول
نوعیست که در آن کارفرما، یک ترفیع یا نوعی سوداگری مشابه را در ازای دریافت خدمت جنسی ارائه میدهد. این مساله بهعنوان «آزار و اذیت جبرانی» نامیده میشود.
نوع دوم
نوعیست که در آن یک «محیط کار خصمانه» ایجاد میشود. چنین محیطی شامل هر وضعیتی است که در آن یک کارفرما، ناظر یا همکار، درگیر در رفتار میگردد. که باعثمیشود یک همکار دیگر، بهخاطر جنسیتش (مرد یا زن) احساس ناراحتی نماید. این رفتار باید از سوی قربانی، تهاجمی و ناخوشایند تلقیگردد.
پیامدهای آزار جنسی
آزار جنسی تاثیرات گستردهای بر افراد و محیط کار دارد:
-
کاهش اعتماد به نفس و سلامت روانی
-
افزایش اضطراب، افسردگی و استرس
-
کاهش بهرهوری و رضایت شغلی
-
افزایش نرخ ترک کار
-
آسیب به اعتبار سازمان
دلایل بروز آزار جنسی در محل کار
برخی از مهمترین دلایل بروز آزار جنسی عبارتند از:
-
سوءاستفاده از قدرت
-
نبود سیاستهای روشن و آموزشهای لازم
-
ترس قربانیان از گزارش دادن
-
فرهنگ سازمانی نامناسب
نشانه های قرار گرفتن در معرض آزار جنسی در محل کار
| ۱. دریافت جوکهای جنسی بصورت شفاهی یا پیامک و نیز دریافت تصاویر جنسی و پورنوگرافی در حالی که تمایلی به این کار ندارید. |
| ۲. در معرض توجه جنسی قرار گرفتن زمانی که شما این توجه را نمیخواهید و از این بابت اذیت میشوید. |
| ۳. تماس فیزیکی ناخواسته و نامطلوب بصورت لمس دست، مو، شانه و حتی مانع شدن با بدن برای جلوگیری از ورود یا خروج شما از یک محل. |
| ۴. در معرض درخواستهای جنسی از سمت مدیر و نیروی بالادستی در ازای ترفیع شغلی و یا تهدید موقعیت شغلی در صورت قبول نکردن پیشنهاد. |
| ۵. در معرض تبعیض قرار گرفتن، تنها بهدلیل جنسیت |
| ۶. ناتوانی در گزارش و یا شکایت کردن در صورت بروز موارد فوق |
چطور با آزار جنسی مقابله کنیم؟
در صورت مواجهه با آزار جنسی در محل کار:
-
رفتار فرد متجاوز را به وضوح رد کنید.
-
رفتارهای آزاردهنده را ثبت و مستندسازی کنید.
-
موضوع را به منابع انسانی یا مدیران بالادست گزارش دهید.
-
در صورت لزوم، از مشاور حقوقی یا مراجع قضایی کمک بگیرید.
راهکارهای پیشگیری از آزار جنسی
برای جلوگیری از بروز آزار جنسی در محیط کار:
-
ایجاد و اجرای سیاستهای ضد آزار جنسی
-
برگزاری دورههای آموزشی برای کارمندان و مدیران
-
ایجاد کانالهای مطمئن برای گزارشدهی
-
حمایت از قربانیان و رسیدگی جدی به شکایات
روشهایی عملی مدیران برای پیشگیری از آزار جنسی در محیط کار
| ۱. بطور واضح روشن کنید که جلوگیری از آزار جنسی اولویت مجموعه و شرکت شما میباشد. |
| ۲. تعریف روشنی برای آزار جنسی داشته باشید و برای کارمندان شرح دهید که آزار جنسی چه مفهومی دارد. |
| ۳. تعریف آزار جنسی را بهصورت مثبت اراِیه دهید. تنها آنچه نباید انجام دهند را نگویید. آنچه باید انجام دهند را نیز بگویید. |
| ۴. تساوی حقوق بین زن و مرد را رعایت کنید. زیرا فرد آزاردهنده از طریق دشمنانگاری و جدا کردن فرد از گروه، به نیات خود میرسد. |
| ۵. توانمندسازی کارمندان کمک میکند تا برای حقوق خویش بجنگند و در صورت نیاز با فرد آزاردهنده مقابله کنند. |
| ۶. با باورها و پیشفرضهای غلط درباره زنان مقابله کنید. |
وظیفه شاهد آزار جنسی در محل کار و در هنگام وقوع آزار جنسی چیست ؟
| 1. اگر شما شاهد آزار جنسی در محیط کار بودید، اولین قدمتان باید نزدیک شدن به فرد قربانی باشد. به او نزدیک شوید و با او تماس چشمی برقرار کنید و از او بپرسید آیا حالش خوب است. از او بپرسید چگونه میتوانید به او کمک کنید. به او بگویید نگران حالش هستید. |
| 2. به فرد قربانی بگویید آنچه او تجربه کرده است آزار جنسی محسوب میشود و او مقصر نمیباشد و حق دارد خشمگین و عصبانی باشد. |
| 3. به فرد قربانی بگویید اگر میخواهد به مدیریت شکایت کند، همراه و شاهدش خواهید بود. در صورتی که میترسد، میتوانید خودتان برای در جریان گذاشتن مدیریت اقدام کنید. |
اقدامات لازم در صورت ادامه دار بودن آزار جنسی در محل کار
| ۱. در گام نخست به مدیر یا ناظر خود اطلاع داده و او را در جریان بگذارید. |
| ۲. اگر توانایی دارید به فرد آزاردهنده نزدیک شده و به او قاطعانه بگویید رفتارش برای شما ناخوشایند و غیرقابل تحمل است. |
| ۳. به سایر همکاران خود موضوع را بگویید تا بتوانید شبکه حمایتی محکمی در برابر فرد آزاردهنده شکل دهید. |
| ۴. با یک فرد متخصص درباره نحوه برخورد با فرد آزاردهنده مشورت کنید. |
| ۵. مواجهه طولانی مدت با فرد آزاردهنده در محیط کار انرژی بسیاری از شما میگیرد. بنابراین از خودتان با ورزش، مدیتیشن و یا فعالیتهای مثبت دیگر مانند ملاقات دوستان مراقبت کنید و انرژی بگیرید. |
مثالهایی از آزار جنسی در محل کار
فردی از نحوهی رفتار چند مرد در محلکارش شکایتداشت. در یک مورد، وقتی یکی از کارکنان بخش پشتیبانی که مرد بود، پذیرفت تا بهشرط برآوردهشدن نیاز جنسیاش، درخواست (شکایت) آن زن را انجامدهد، زن شوکهشد.
آن مرد عملا شوخی میکرد. اما درواقع آن زن صرفاً نه از اظهارنظر او، بلکه از شیوهی بیان گستاخانهای که این موضوع باعث بیانش شدهبود، یکه خوردهبود. با آنکه زن با این رفتار مخالفبود و آن فرد نیز عذرخواهیکرد، اما بهزودی آن مرد بههمان رفتار سابقش ادامهداد.
در موردی دیگر، او با شخصی مافوق در سازمانی روبهرو شد که بدون درخواست و کاملاً غیرمنتظره، او را در راه خروج از دفترش با دست نوازشکرد. اینبار او از این سکوت یکهخورد (تعرض، بدون گفتن هیچ کلامی). وقتی آن مرد دفترش را ترککرد، زن بهخود آمد و فهمید چقدر عصبانیست.
چیزیکه در این مورد و موارد دیگر نیز صدقمیکند اینست که این زن از گزارشدادن به ادارهی منابعانسانی شرکتی که برایش کارمیکند، میترسید. مانند بسیاری از مردم، او از اقدام تلافیجویانه پس از اینکه این حوادث را گزارشدهد و متقاعد شود هیچ حقی ندارد، میترسید. علیرغم درخواستهای مکرر دادگاه مبنی بر اینکه این موارد و دیگر مصادیق آزار و اذیتجنسی غیرقانونیاند، او به این باور معتقد بود.
صرفا ترس از گزارش این تجاوزات خشن کافی نیست، زیرا درواقع در وجود او و سایر زنان در موقعیتهای مشابه، باور و اضطرابی عمیق مبنی بر اینکه بهخاطر این اتفاقات مقصرند، جایمیگیرد. این امر به یک استاندارد قدیمی اشتباه در مورد رفتار زنان برمیگردد: آنها لابد کاری را انجاممیدهند که باعث جلبتوجه جنسی ناخواسته مردان میشود. هیچچیز نمیتواند فراتر از حقیقت باشد. با اینحال، این افسانهها پابرجا هستند. این شکلی از «سرزنشکردن قربانی» یا حالتیکه قربانی خودش را سرزنشمیکند، است.
باورهای غلط درباره آزار جنسی در محیط کار
| ۱. تنها زنان قربانی آزار جنسی در محیط کار هستند. اگرچه اکثریت قربانیان آزار جنسی در محیط کار زن هستند ولی تحقیقات نشان میدهد 43 درصد از قربانیان مرد میباشند. |
| ۲. آزار جنسی فقط وقتی اتفاق میافتد که قربانی مورد لمس قرار بگیرد. در حالیکه سایر اشکال آزار جنسی نیز همانقدر آسیبزننده میباشند. |
| ۳. آزار جنسی آنقدرها که بنظر میرسد موضوعی جدی نیست و میتوان در صورت مواجهه، سادهتر با آن برخورد کرد. در حالی که قربانیان آزار جنسی همگی احساس ترس، گناه، شرم، تحقیر و خشم میکنند. در برخی موارد به استرس پس از سانحه دچار میشوند. |
| ۴. فرد قربانی، فرد آزاردهنده را تحریک کرده است در غیر اینصورت آزار جنسی اتفاق نمیافتد. |
| ۵. گزارش آزار جنسی شغل قربانی را بهخطر میاندازد، بنابراین برایش بهتر است ساکت بمانیم. |
| ۶. آزار جنسی در محیط کار تنها در ساعات کاری اتفاق میافتد. |
| ۷. بیتوجهی به فرد آزار دهنده جنسی باعث میشود دست از رفتارش بردارد. |
پیشنهاداتی برای بهبودیافتن از آزار جنسی در محیط کار
| ۱. آنچه اتفاق افتاده است را بپذیرید. یعنی تجربه و احساس (خشم، غم، ترس و...) ناشی از واقعه را انکار نکنید. |
| ۲. با فرد دیگری درباره آزار جنسی صحبت کنید. اگر چنین فردی ندارید گروههای حمایتی را پیدا کنید. |
| ۳. تجربیات احساسی خود را بر روی کاغذ بیاورید و نامهای به فرد آزاردهنده بنویسید. (لزومی به دادن نامه به او نیست) |
| ۴. به هیچ عنوان خود را سرزنش نکنید. این باور غلط را نپذیرید که فرد قربانی حتما فرد آزاردهنده را تحریک کرده است. |
| ۵. از تجربیات خود برای کمک به افرادی که تجربهای مشابه داشتهاند بهره ببرید. |
سؤالات پرتکرار درباره آزار جنسی در محل کار
۱. آزار جنسی در محل کار دقیقاً چه رفتارهایی را شامل میشود؟
هر رفتار جنسی ناخواسته، از کلامی تا فیزیکی، که باعث احساس ناراحتی یا تهدید شود.
۲. در صورت آزار جنسی چه اقداماتی باید انجام دهم؟
رفتار را مستند کنید و موضوع را به منابع انسانی یا مراجع قانونی گزارش دهید.
۳. آیا کارفرما موظف به حمایت از قربانی آزار جنسی است؟
بله، کارفرما موظف است محیطی امن ایجاد کند و شکایات را به صورت جدی پیگیری نماید.
۴. اگر آزار جنسی ثابت نشود چه میشود؟
هر شکایت باید طبق روند منصفانه بررسی شود، حتی اگر در نهایت شواهد کافی پیدا نشود، کارمند نباید به دلیل شکایت تحت فشار یا تنبیه قرار گیرد.
۵. آیا آموزش درباره آزار جنسی در محل کار مؤثر است؟
بله، آموزش یکی از موثرترین روشها برای پیشگیری از بروز رفتارهای نامناسب است.
