موقعیت ناآشنا- سایت روانشناسی دکتر کامیار سنایی

موقعیت ناآشنا

Author : Psychological Website

جان بالبی (۱۹۶۹) اعتقاد داشت که دلبستگی فرایندی صفر یا صدی است. با این حال، تحقیقات نشان داده است که تفاوت‌های فردی در کیفیت دلبستگی دخیل هستند. در واقع، یکی از پارادایم‌های اصلی در نظریه دلبستگی، امنیت دلبستگی فرد است. تحقیقات زیادی در زمینه روانشناسی، بر روی این پرسش که چرا شکل‌های متفاوتی از دلبستگی در میان نوزادان وجود دارد متمرکز شد‌اند. به عنوان مثال، شافر و امرسون (۱۹۶۴) بر روی کشف این پرسش تحقیق کرده‌اند که دلیل تفاوت‌های ذاتی ظاهری در اجتماعی شدن نوزادان چیست. برخی از نوزادان قبل از اینکه تعامل زیاد و تفاوت آفرینی در آنها رخ دهد، در آغوش کشیده‌شدن را بیشتر از سایر نوزادان ترجیح می‌دهند.

اگر شما نسبت به کسی احساس دلبستگی داشته باشید، درک این امر برای شما بسیار آسان است، زیرا با جدا شدن از او احساسات شما دچار تغییر می‌گردد و با توجه به اینکه شما بزرگسال هستید، می‌توانید احساسات خود را در قالب کلمات درآورده و چگونگی احساس خود را توضیح دهید. با این حال، بیشتر پژوهش‌های دلبستگی با استفاده از نوزادان و کودکان انجام می‌شود، بنابراین روانشناسان باید شیوه‌های ظریف تحقیق در مورد سبک دلبستگی را که معمولا شامل روش مشاهده‌ای است طراحی کنند.

روانشناس ماری اینسورث، یک روش ارزیابی به نام طبقه‌بندی موقعیت ناآشنا (SSC) را برای بررسی اینکه چگونه دلبستگی‌ها ممکن است بین کودکان متفاوت باشد، طراحی کرد. موقعیت ناآشنا که توسط ویتیگ و اینسورث (۱۹۶۹) طراحی شده است، بر اساس مطالعات قبلی اینسورث در اوگاندا (۱۹۶۷) و بعد از آن در بالتیمور پی‌ریزی شد. ماری اینسورث (۱۹۷۱ تا ۱۹۷۸) مطالعه مشاهداتی در خصوص نقش تفاوت‌های فردی در دلبستگی را به انجام رساند که در زیر شرح داده شده است.

روش موقعیت ناآشنا

امنیت دلبستگی در کودکان یک تا دو ساله با استفاده از پارادایم موقعیت ناآشنا مورد بررسی قرار گرفت تا در نتیجه‌ی این اقدام ماهیت رفتارهای دلبستگی و همچنین سبک دلبستگی مشخص شود.  بدین منظور، اینسورث یک روش آزمایشی را برای مشاهده انواع شکل‌های دلبستگی که بین مادران و نوزادان به وجود می‌آید ترسیم کرد.

این آزمایش در یک اتاق کوچک با یک پنجره‌ی شیشه‌ای انجام شد تا رفتار نوزاد به صورت مخفیانه مورد مشاهده قرار گیرد. نوزادان در سنین بین ۱۲ تا ۱۸ ماهگی بودند. نمونه متشکل از ۱۰۰ خانواده آمریکایی از طبقه متوسط بود. این روش که با عنوان «موقعیت ناآشنا» شناخته می‌شود، با مشاهده رفتار نوزاد در هشت اپیزود متوالی که هر کدام از اپیزودها تقریبا ۳ دقیقه طول می‌کشد صورت می‌پذیرد:

(۱) مادر، کودک و آزمایشگر با یکدیگر در اتاق قرار می‌گیرند (کمتر از یک دقیقه طول می‌کشد).

(۲) مادر و کودک تنها می‌شوند.

(۳) یک غریبه به مادر و کودک می‌پیوندد.

(۴) مادر اتاق را ترک کرده و کودک و غریبه را  با یکدیگر تنها می‌گذراد.

(۵) مادر برمی‌گردد و غریبه اتاق را ترک می‌کند.

(۶) مادر اتاق را ترک کرده و نوزاد کاملا تنها می‌شود.

(۷) غریبه باز می‌گردد.

(۸) مادر برمی‌گردد و غریبه اتاق را ترک می‌کند.

ثبت و محاسبه

طبقه‌بندی موقعیت ناآشنا (به عنوان مثال، سبک دلبستگی) اساسا بر چهار رفتار متقابل بنیان نهاده شده است که در دو اپیزود بهم پیوسته، مستقیما به سمت مادر هدایت می‌شود.

  1. نزدیکی و جستجو برای برقراری تماس
  2. برقراری و حفظ تماس
  3. اجتناب از نزدیکی و تماس
  4. مقاومت در برابر برقراری تماس و آرامش

ناظر مربوطه که در حال مشاهده شرایط کودک است، در فواصل ۱۵ ثانیه‌ای رفتار نوزاد را ثبت می‌کند و بر اساس شدت رفتار، از ۱ تا ۷ به آن نمره‌ می‌دهد.

موقعیت ناآشنا- سایت روانشناسی دکتر کامیار سنایی ۱

سایر رفتارهای مشاهده شده عبارتند از:

  • رفتارهای اکتشافی، مانند حرکت در اطراف اتاق، بازی کردن با اسباب بازی، نگاه کردن و جستجوی اطراف اتاق.
  • رفتارهای جستجوگرانه، به عنوان مثال، به دنبال مادر تا دم در رفتن، کوبیدن در، به سمت درب رفتن، به درب نگاه کردن، رفتن به سمت صندلی خالی مادر، نگاه کردن به صندلی خالی مادر.
  • نشان‌ دادن نمودهای منفی، مانند گریه کردن، لبخند زدن.

نتایج – سبک‌های پیوست

اینسورث (۱۹۷۰) سه سبک اصلی دلبستگی، یعنی ایمن (نوع B)، نا‌ایمن-دوری‌جو (نوع A) و ناایمن دوسوگرا – مقاوم (نوع C) ناامن را شناسایی کرد. او نتیجه گرفت که این سبک دلبستگی نتیجه تعاملات اولیه با مادر است. سبک دلبستگی چهارم بعدها شناسایی شد.

ایمن مقاوم دوری‌جو
اضطراب جدایی با ترک کردن مادر پریشان می‌شود. تشدید پریشانی با ترک کردن مادر نشانه‌ای از پریشانی و اضطراب با ترک کردن مادر وجود ندارد.
اضطراب از افراد غریبه زمانی که با غریبه تنها است از او اجتناب می‌کند، اما در حضور مادر دوستانه است. کودک از غریبه اجتناب می‌کند- نسبت به غریبه از خود ترس نشان می‌دهد. کودک وقتی که با غریبه تنها است مشکلی ندارد و زمانی که مادر حاض می‌باشد نیز نرمال است.
رفتار مجدد مثبت و با بازگشت مادر شاد می‌شود. نوزاد به مادر نزدیک می‌شود، اما در برابر تماس برقرار کردن مقاومت می‌کند، حتی ممکن از او فاصله بگیرد. کودک هنگامی که مادر بازمی‌گردد، مقدار کمی علاقه نشان می‌دهد.
سایر از مادر به عنوان پایگاهی امن برای کاوش محیط استفاده می‌کند. کودک نسبت به دو تیپ یا سبک دیگر بیشت رگریه کرده و کمتر به کاوش می‌پردازد. مادر و غریبه می‌توانند نوزاد را به اندازه‌ای یکسان آرام کنند.
درصد کودکان ۷۰ درصد ۱۵ درصد ۱۵ درصد

 

B: دلبستگی ایمن

اطفال با دلبستگی ایمن اکثریت نمونه در مطالعات اینسورث (۱۹۷۱-۱۹۷۸) را تشکیل می‌دادند. چنین اطفالی احساس اعتماد به نفس می‌کنند، زیرا شخصی که به آن دلبستگی دارند برای پاسخگویی به نیازهای آنها در دسترس خواهد بود. آنها از دلبستگی به عنوان پایگاهی ایمن برای کشف محیط استفاده می‌کنند و در هنگامی که ناراحت و پریشان هستند نیز به سراغ  شخصی که به آن دلبستگی دارند، می‌روند.

هنگامی که چنین نوزادانی ناراحت و غمگین می‌شوند، به راحتی توسط شخصی که با او دلبستگی دارند آرام می‌شوند. نوزادان در هنگامی که مراقب‌ آنها نسبت به سیگنال‌های ارسالی آنها به اندازه کافی حساس بوده و به طور مناسب به نیازهای آنها پاسخ دهد، یک دلبستگی ایمن را ایجاد می‌کنند. طبق گفته بالبی (۱۹۸۰) فردی که دلبستگی ایمن داشته است، احتمالا شخص یا اشخاصی را در نزدیکی خود دارد که نسبت به آنها دلبستگی داشته و آنها نیز در دسترس، پاسخگو و یاری رسان بوده‌اند.

A: دلبستگی نا‌ایمن-دوری‌جو

کودکان در حالت دلبستگی نا‌ایمن-دوری‌جو، در هنگام بررسی محیط اطراف خود، به شخصی که به آن دلبستگی دارند توجه نمی‌کنند. آنها از لحاظ جسمی و احساسی کاملا مستقل از شخص موردنظر می‌باشند. هنگامی که ناراحت می‌شوند، آنها با شخصی که با آن دلبستگی دارند تماس برقرار نمی‌کنند. چنین کودکانی، به احتمال زیاد مراقبینی دارند که نسبت به آنها حساسیتی به خرج نداده و همچنین نیازهای آنها را بدون پاسخ گذاشته است. شخص مورد نظری که دلبستگی با او شکل گرفته است، ممکن است در کارهای دشوار کمکی ارائه ندهد و اغلب در طول زمانی که کودک دچار ناراحتی و پریشانی است در دسترس نباشد.

C: دلبستگی ناایمن دوسوگرا – مقاوم

یک سبک دیگر از دلبستگی که توسط اینسورث (۱۹۷۰) شناسایی شد، دلبستگی ناایمن دوسوگرا (همچنین ناایمن مقاوم) نامیده می شود. در این مورد، کودک با یک سبک رفتاری دوگانه و متضاد سازگاری و تطابق می‌یابد و آن را نسبت به شخصی که به آن دلبستگی دارد نشان می‌دهد. کودک معمولا در این حالت رفتاری وابسته و غیر مستقل را از خود نشان می‌دهد، اما هنگامی که در وضعیت تعاملی قرار می‌گیرند، از سوی شخصی که با آن دلبستگی ایجاد کرده است رد می‌شود.

کودک نمی‌تواند هیچگونه احساس امنیتی را همراه با شخص موردنظر رشد دهد. بر این اساس، آنها برای کشف محیط‌های جدید، به سختی از شخصی که به آن دلبستگی دارند دور می‌شوند (حالت وابستگی). آنها هنگامی که با ناراحت شدید مواجه می‌شوند، به سختی آرام می‌شوند و از تعامل با شخصی که به آن دلبستگی دارند احساس آرامش نمی‌کنند. این رفتار ناشی از پاسخگویی نامناسب به نیازهای آنها از سوی مراقب اصلی است.

نتیجه‌گیری موقعیت ناآشنا

اینسورث (۱۹۷۸) «فرضیه‌ی حساسیت مراقبت کننده» را به عنوان یک توضیح برای انواع دلبستگی پیشنهاد کرد. فرضیه حساسیت مادرانه‌ی اینسورث اینچنین استدلال می‌کند که سبک دلبستگی کودک بستگی به رفتار مادرش نسبت به او دارد.

مادران «حساس» به نیازهای کودک و همچنین به حالات و احساسات آنها پاسخ می‌دهند. چنین مادرانی به احتمال زیاد فرزندانی با دلبستگی ایمن دارند.

در مقابل، مادرانی که نسبت به فرزندشان کمتر حساس هستند، برای مثال، کسانی که به نیازهای فرزند خود به شکل اشتباه پاسخ می‌دهند یا کسانی که بی‌حوصله بوده و کودک را رد می‌کنند، به احتمال زیاد فرزندانی با دلبستگی ناایمن خواهند داشت.

به عنوان مثال، کودکانی که به طور ایمن دلبستگی ایجاد می‌کنند، در ابتدای زندگی خود مراقبت‌های اولیه‌ی حساس و پاسخگو را تجربه کرده‌اند. در حالیکه نوزادان دارای دلبستگی ناایمن دوسوگرا، مراقبت‌های اولیه متضادی را در زندگی خود تجربه نموده‌اند. در چنین وضعیتی؛ گاهی اوقات نیازهای کودک اجابت شده و گاهی نیز توسط مادر یا پدر نادیده گرفته می‌شود. نوزادانی که از ناامنی دوری‌جو رنج می‌برند، با مراقبت‌های اولیه بدون پاسخ مواجه بوده‌اند. کودک به سمت این باور پیش می‌رود که نیازهای او تأثیری بر رفتار مادر و پدر ندارد. یافته‌های اینسورث (۱۹۷۱-۱۹۷۸) اولین شواهد تجربی برای نظریه دلبستگی بالبی بود.

به عنوان مثال، کودکانی که دلبستگی ایمن را برقرار کرده‌اند، یک مدل کاری مثبت از خودشان ایجاد می‌کنند و به دیگران به عنوان افرادی که به آنها یاری می‌رسانند نگاه کرده و خود را نیز شایسته‌ی دریافت احترام می‌بینند.

این درحالی است که کودکان دارای دلبستگی دوری جو تصور می‌کنند که غیرقابل قبول و غیر ارزشمند می‌باشند و این اتفاق نیز به دلیل مراقبت‌های اولیه‌ای است که در طی آن کودک به طور دائمی با طرد و رد مواجه بوده است. کودکانی که دلبستگی دوسوگرا را شکل می‌دهند، یک تصویر شخصی منفی از خود دارند و از واکنش‌های احساسی مبالغه‌آمیز خود (مانند گریه و یا جیغ کشیدن) به عنوان راهی برای به دست آوردن توجه دیگران استفاده می‌کنند. بر این اساس، سبک‌های دلبستگی ناایمن با افزایش خطر اجتماعی و مشکلات رفتاری عاطفی و همچنین با مدل کاری داخلی همراه است.

موقعیت ناآشنا- سایت روانشناسی دکتر کامیار سنایی ۲

ارزیابی نظری موقعیت ناآشنا

تئوری حساسیت مراقبین توسط تحقیقی که از سوی وولف و وان ایزندورن (۱۹۹۷) انجام گرفت پشتیبانی می‌شود. آنها یک متاآنالیز (یک بررسی) را در مورد انواع دلبستگی انجام دادند. آنها دریافتند که یک همبستگی نسبتا ضعیف و در حدود ۰٫۲۴ بین حساسیت والدین و نوع دلبستگی وجود دارد. به طور کلی والدین حساس‌تر، فرزندانی با دلبستگی ایمن دارند.

با این حال در ارزیابی، منتقدان این نظریه استدلال می‌کنند که ارتباط بین حساسیت والدین و نوع دلبستگی کودک ضعیف است. این امر نشان می‌دهد که برای توضیح اینکه چرا کودکان انواع مختلفی از دلبستگی را رشد می‌دهند عوامل دیگری می‌تواند وجود داشته باشد و تئوری حساسیت مادرانه بیش از حد بر نقش مادر تأکید می‌کند. بنابراین، اگر هنگام تلاش برای توضیح اینکه چرا کودکان دارای انواع مختلف از دلبستگی هستند صرفا بر روی حساسیت مادرانه تمرکز کنیم، نشان‌دهنده‌ی این است که با یک رویکرد تنزیلی و ساده‌سازی با این مورد برخورد شده است.

نظریه جایگزین پیشنهاد شده توسط کاگان (۱۹۸۴) نشان می‌دهد که سرشت ذاتی کودک در واقع چیزی است که منجر به انواع دلبستگی‌های گوناگون می‌شود. کودکان به طور ذاتی (از بدو تولد) دارای انواع دلبستگی متفاوت هستند.

این عقیده همچنین توسط تحقیقی که از سوی فاکس (۱۹۸۹) صورت پذیرفت پشتیبانی می‌شود. او متوجه شد کودکانی که سرشتی «سهل‌گیر» (کسانی که غذا خوردن و خوابشان منظم بوده و تجارب جدیدی را قبول می‌کنند) دارند، به احتمال زیاد دلبستگی‌های ایمن را ایجاد می‌کنند. نوزادانی که دارای سرشتی «سختگیر» هستند (کسانی که غذا خوردن و خوابشان منظم نبوده و تجارب جدید را قبول نمی‌کنند) به احتمال زیاد دلبستگی‌های ناایمن دوسوگرا را شکل می‌دهند.

در نتیجه، کامل‌ترین توضیح برای اینکه چرا کودکان انواع مختلفی از دلبستگی را در وجود خود رشد می‌دهند این است که نظریه‌ی موردنظر، یک نظریه متقابلی یا دارای اثر کنش و واکنشی است. این نتیجه استدلال می‌کند که نوع دلبستگی کودک در اثر ترکیبی از عوامل حاصل می‌شود. سرشت ذاتی کودک و همچنین حساسیت والدین نسبت به نیازهای آنها جزو این عوامل می‌باشند.

بلسکی و راوین (۱۹۸۷) نیز برای توضیح انواع مختلف دلبستگی یک نظریه تعاملی را پیشنهاد می‌کنند. آنها اینچنین استدلال می‌کنند که نوع دلبستگی کودک، نتیجه‌ای از سرشت ذاتی کودک و همچنین نحوه پاسخ‌دهی پدر و مادر به آنها است (به عبارت دیگر، میزان حساسیت والدین). علاوه بر این، سرشت ذاتی کودک ممکن است بر رفتار والدین نسبت به آنها نیز تأثیرگذار باشد (یعنی سرشت نوزادان، بر میزان حساسیتی که والدین به آنها نشان می‌دهند تأثیر می‌گذارد). برای ایجاد یک دلبستگی ایمن، یک کودک «سخت‌گیر» نیاز به مراقبی دارد که حساس و صبور بوده و کودک از این طریق بتواند یک دلبستگی ایمن را رشد دهد.

ارزیابی روش شناختی موقعیت ناآشنا

طبقه‌بندی موقعیت ناآشنا معتبر است. این امر به این معنی است که نتایج حاصله استوار و محکم است.

به عنوان مثال، در مطالعه‌ای که در آلمان انجام شد، ۷۸٪ از کودکان در سنین ۱ تا ۶ سال به همان شیوه طبقه‌بندی شدند. ملوش (۱۹۹۳) موقعیت ناآشنا را رایج‌ترین روش برای ارزیابی دلبستگی نوزاد به مراقب بیان می‌کند.

در عین حال لامب و همکارانش (۱۹۸۵) این نظریه را بسیار تصنعی عنوان کرده و از این رو آن را فاقد اعتبار اکولوژیکی می‌دانند. کودک در یک محیطی ناآشنا و مصنوعی قرار می‌گیرد و طرز عمل مادر و شخص غریبه برای ورود و خروج از اتاق نیز یک برنامه‌ی از پیش تعیین شده است.

ماری اینسورث نتیجه گرفت که موقعیت ناآشنا به‌منظور شناسایی نوع دلبستگی کودک مورد استفاده قرار گرفته است که در این بین صرفا نوع دلبستگی به مادر را مشخص می‌کند. کودک به عنوان مثال ممکن است نوع دیگری از دلبستگی را نه تنها به مادر، بلکه به پدربزرگ و یا مادربزرگ نیزداشته باشد (Lamb, 1977). به عقیده‌ی لامب، این موضوع بدان معنی است که این نتیجه‌گیری اعتبار ندارد، زیرا تنها یک سبک از دلبستگی کلی را اندازه‌گیری نمی‌کند، بلکه به جای آن به یک سبک خاص از دلبستگی به مادر می پردازد.

علاوه بر این، برخی از تحقیقات نشان داده است که یک کودک ممکن است رفتارهای مختلفی از دلبستگی را در موارد گوناگون از خود نشان دهند. دلبستگی‌های کودکان ممکن است به دلیل تغییرات در شرایط کودک دچار تحول و دگرگونی شوند، بنابراین اگر یک مادر بیمار شود و یا شرایط خانوادگی تغییر کند، ممکن است فرزندانی که به طور ایمن دلبستگی را شکل داده بودند به سمت دلبستگی ناایمن سوق پیدا کنند.

همچنین موقعیت ناآشنا از نظر اخلاقی مورد انتقاد قرار گرفته است. به دلیل اینکه کودک در اثر این مطالعه تحت استرس (جدایی و اضطراب تنها بودن با یک شخص غریبه) قرار گرفته است، این مطالعه رعایت دستورالعمل اخلاقی در خصوص شرکت کنندگان را زیرپا گذاشته است. با این حال اینسورث در دفاع از خود اینگونه بیان داشته است که اگر تحت شرایط آزمایش، کودک بیش از حد تحت تأثیر قرار می‌گرفت، اپیزودهای مورد نظر پیش از زمان مقرر پایان می‌یافت.

درکنار این موارد، مارون (۱۹۹۸) نیز بر این باور است که هرچند موقعیت ناآشنا به دلیل وارد آوردن استرس مورد انتقاد قرار گرفته است، اما این کار شبیه به تجربیات روزمره است؛ چرا که مادران نوزادان خود را برای مدت کوتاهی در محیط‌های مختلف و اغلب با افراد ناآشنا مانند مراقبین کودکان تنها می‌گذارند.

در نهایت این انتقاد نیز وارد شده است که نمونه پژوهشی موقعیت ناآشنا بی‌اعتبار است، زیرا شامل ۱۰۰ خانواده آمریکایی از طبقه متوسط می‌باشد. بنابراین، تعمیم دادن یافته‌های پژوهش به خارج از آمریکا و خانواده‌های طبقه کارگر بسیار دشوار است.

منبع:

https://www.simplypsychology.org/

اشتراک گذاری

نویسنده : گروه وب سایت تخصصی روانشناسی، آذر ۹۷.

درباره مدیریت سایت

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشوذفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

پشتیبانی شده توسط تیم مسترگروپ دات آی آر
x

حتما ببینید

عروسک بوبو- سایت روانشناسی دکتر کامیار سنایی

آزمایش عروسک بوبو

آزمایش عروسک بوبو در طی دهه ۱۹۶۰، آلبرت بندورا مجموعه­‌ای از آزمایشات در مورد یادگیری مشاهداتی را انجام داد که به طور کلی به عنوان ...